[:ge]
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მრავალ წელს ითვლის. ამ მრავალი წლის მანძილზე ის ვითარდებოდა და ვითარდება ახლაც, სტუდენტებსა და ყველა დაინტერესებულ პირს საინტერესო და შემეცნებითი მიზნებით დღემდე უზრუნველყოფს. ის გაოცებას წლების და საუკუნეების წინანდელი მონაპოვარითაც იწვევს. კავკასიის ნომერ პირველი უნივერსიტეტი თავის კედლებში არაერთ მუზეუმს მოიცავს: არქეოლოგიის, გეოგრაფიის, ზოოლოგიის, მინერალოგიის, პალეონტოლოგიის, უნივერსიტეტის ისტორიის მუზეუმსა და ქართული ემიგრაციის მუზეუმს. ზოოლოგიისა და პალეონტოლოგიის მუზეუმები უნივერსიტეტის განივ კორპუსში (ბიოლოგების კორპუსი) მდებარეობს.
ზოოლოგიის მუზეუმი
ისტორია
ზოოლოგიის მუზეუმი აკადემიკოს ნიკო კეცხოველის მიერ ჩამოყალიბდა 1946 წელს. უნივერსიტეტის შექმნასთან ერთად, ჩამოყალიბდა მედიცინისა და ბიოლოგიის ფაკულტეტები. თავდაპირველად, ეს ფაკულტეტი უნივერსიტეტის მესამე კორპუსში იყო განთავსებული. სწავლების პროცესში ისეთი ექსპონატების აუცილებლობა დადგა, რომელიც მასალის უკეთ თვალსაჩინოებას შეუწყობდა ხელს.
პირველად, მას კაბინეტის სახე ჰქონდა. ბევრი მასალის დაგროვების გამო, საჭირო გახდა მისი გაფართოება და ჩამოყალიბდა ზოოლოგიის მუზეუმი. იყო ორი კათედრა – უხერხემლოთა ზოოლოგიისა და ხელხემლიანთა ზოოლოგიის. ექსპედიციების დროს, თითოეული კათედრა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად აგროვებდა მასალას. მუზეუმის შექმნის შემდეგ ყველა მასალა ერთად შევიდა მასში. 1984 წელს ფაკულტეტი მესამედან განივ კორპუსში გადავიდა, რადგან კორპუსში სამხედრო კათედრა შევიდა და შენობაში სარემონტო სამუშაოები დაიწყო. დარბაზის დამთავრებამდე, ეს მასალები აუდიტორიებში ინახებოდა.
1985 წელს, განივ კორპუსში, ოფიციალურად გაიხსნა ზოოლოგიის მუზეუმი. ქალბატონი მზია ჯაველიძე ამ მუზეუმში მუშაობს, ის სპეციალისტია და დამთვალიერებლებსაც ის მანპინძლობს. მისი თქმით, როდესაც წამოვიდნენ მესამე კორპუსიდან, იყო ასეთი დაპირება, რომ მათ დახვდებოდა ახალი კარადები, მაგრამ ეს ასე არ მოხდა. ამიტომ, იძულებული გახდნენ, ძველი კარადები გადმოეტანათ, რომლებიც არ იყო სადემონსტრაციოდ გამოსადეგი. ასე გრძელდებოდა წლების მანძილზე. “2009 წელს იყო შესაძლებლობა, განახლებულიყო მუზეუმი. გადმოტანისას ბევრი ექსპონატი დაზიანდა. მალევე გაკეთდა რემონტი, განახლდა დარბაზი, განახლდა კარადები” – აღნიშნავს ქალბატონი მზია. მასვე ეკუთვნის კარადების, მაგიდებისა და დარბაზის დიზაინი როგორც ამჟამინდელი, ასევე – წინა მუზეუმისა. ზოოოგიის მუზეუმის შესახებ დღეს ბევრი იწერება და, მედიის მიერ, სხვადასხვა სახის მასალა მზადდება. 2006 წლიდან, ზოოლოგიის მუზეუმი საუნივერსიტეტო ერთეულად მიიჩნევა.
დამთვალიერებლები
ზოოლოგიის მუზეუმს ბევრი მნახველი სტუმრობს. განივის კორპუსის სტუდენტები, გარდა სალექციო კურსის ფარგლებისა, თავისუფალ დროს, ხშირად ათვალიერებენ მუზეუმს. გარდა ბიოლოგებისა, მას სხვა ფაკულტეტის სტუდენტებიც სტუმრობენ. განსაკუთრებული აქტიურობით, უნივერსიტეტის სტუდენტებთან ერთად, სკოლის მოსწავლეებიც გამოირჩევიან. წინასწარ შეთანხმებით და სურვილის მიხედვით, ქალბატონი მზია მათ ექსპონატებს ათვალიერებინებს და დამატებით, დეტალურ ინფორმაციებს აწვდის.
მუზეუმს, გარდა თბილისის მოსახლეობისა, რუსთავიდან, ფოთიდან, გორიდან, ხაშურიდან და სხვა ქალაქებიდანაც აკითხავენ. საუნივერსიტეტო კონფერენციების შემდეგ მას აზერბაიჯანელი და სომეხი სტუმრებიც ათვალიერებენ და აღნიშნავენ, რომ მათ მსგავსი ექსპონატები არ აქვთ. ექსპონატების დასათვალიერებლად საბავშვო ბაღის აღსაზრდელების მოჰყავთ ხოლმე, რომლებსაც, თემატიკის მიხედვით, სხვადასხვა სახის ინფორმაციებს აწვდიან.
ექსპონატები
მუზეუმი, გარდა სასწავლო დანიშნულების ექსპონატებისა, ზოგად და მრავალფეროვან მასალას ინახავს. დამთვალიერებელს აქ შეუძლია, ნახოს ბეჰემოტის თავის ქალა, აფრიკაში მობინადრე ანტილოპა “ორექსის” რქები, კენგურუს ჩონჩხი, ლომების ჩონჩხები. აქვე ნახავთ ტიბეტის ხოხობს, რომელიც გაკეთებილია დავით სარაჯიშვილის ოჯახში. მუზეუმში წარმოდგენილია ფრინველთა უნიკალური კოლექცია, რომელიც მოიცავს საქართველოში ბინადარ და გადამფრენ ფრინველთა ყველა სახეობას – ხოხობი, როჭო, გნოლები, დურაჯი, კოდალა, ოფოფი… მოთავსებულია, ასევე, ფრინველები სხვადასხვა ქვეყნიდან – ინდოეთი, ჩინეთი…
განსაკუთრებული ექსპონატია ჟირაფი, რომელიც, დიდი ზომის გამო, უნივერსიტეტის მესამე კორპუსიდან გადმოტანის დროს, ძლიერ დაზიანდა და მასზე სამი რესტავარტორი მუშაობდა. ინახება შავი ზღვის ზვიგენი, ორბი, სვავი… ასევე – ტახი ლაგოდეხის ნაკრძალიდან, მაკაკა…
მუზეუმში, მცირე რაოდენობით, ბუდეებსაც ნახავთ. ის ინახავს ისეთ ექსპონატებსაც, როგორიცაა ადამიანებისა და ფაუნის ემბრიონები, შინაგანი ორგანოები, ძუძუმწოვრები, დელფინები, ღამურები, ქვეწარმავლები, ამფიბიები, დრაკონები, ქამელეონები, მახრჩობელა გველები, მწერები… ზემოხსენებული მასალები ფორმალინის სითხეშია მოთავსებული. ამავე მუზეუმშია შესაძლებელი მოლუსკების, კიბორჩხალების, პარაზიტების, წეროების, გედების, ფლამინგოების, ზღარბების ნახვა.
აღსანიშნავია, რომ ზოოლოგიის მუზეუმის ბევრი ექსპონატი “წითელ წიგნშია” შეტანილი. აქ არის დაცული გარეული კატები, რომლებიც საქართველოს ფაუნას წარმოადგენს, ასევე – ტყის კატები და ლელიანის კატები. ამასთან – მთის არწივი ყაზბეგიდან. მუზეუმი დამთვალიერებელს იმ ფრინველების კვერცხებსაც სთავაზობს, რომლებიც საქართველოში ბუდობს. გარდა ჩამოთვლილისა, მუზეუმი სხვა არერთ ექსპონატს ინახავს. მეტნაკლებად, ყველას აქვს ეტიკეტი და მოკლე ანოტაცია.
ზოგიერთი ფრინველს ორი ეტიკეტი ახლავს – ერთ-ერთია ძველი ეტიკეტი(კავკასიური მუზეუმის) და მეორე – ახალი. ყველა ექსპონატი დარიშხანის ხსნარითაა გაჟღენთილი. უახლოეს დღეებში, იგეგმება ექსპონატების შეწამვლა, რის შედეგადაც, ორი კვირით, მუზეუმი დაიკეტება, რადგან ხსნარი ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მავნებელია. ფიტულების შეწამვლა აუცილებელია, რათა ექსპონატები სამუზეუმო ჭიისგან, ჭიანჭველებისგამ და, შესაბამისად, დაზიანებისგან დაიცვას.
აღსანიშნავია “შთაბეჭდილებების წიგნი”, რომელიც ზოოლოგიის მუზეუმშია და ყველა იმ სტუმრისა და დამთვალიერებლის შთაბეჭდილებებს ინახავს, რომელსაც, წლების მანძილზე, მუზეუმის ექსპონატები დაუთვალიერებია.
პალეონტოლოგიური მუზეუმი
ისტორია
პალეონტოლოგიის მონოგრაფიული მუზეუმის დაარსება გამოჩენლი მეცნიერისა და აკადემიკოსის, ალექსანდრე ჯანელიძის სახელთანაა დაკავშირებული. დაარსდა 1926 წელს, თსუ-ის პირველ კორპუსში. აქვე იყო გეოლოგიის ფაკულტეტი. ჯანელიძემ უნივერსიტეტი საფრანგეთში დაამთავრა, გეოლოგიის მიმართულებით. მან სწორედ საფრანგეთიდან, სადაც იყო ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პალეონტოლოგიური მუზეუმი, (რომელშიც ინახებოდა პალეონტოლოგიური მასალა მსოფლიოს მასშტაბით), წამოიღო ავეჯის ესკიზები და ნახაზები. პალეონტოლოგიური მუზეუმის ამჟამინდელი ინვენტარის გარკვეული ნაწილი იმ ნახაზების მიხედვითაა შქემნილი. როცა ის გაფართოვდა, ახალი ავეჯიც დაემატა.
ალ. ჯანელიძემ, ამონეტების სახით, პირველმა შეისწავლა პალეონტოლოგიური მასალა. ის ამავე მუზეუმშია დაცული და ეწოდება “კოლხედიდები”. მოგვიანებით, ეს მუზეუმი პირველი კორპუსიდან უნივერსიტეტის განივ კორპუსში გადავიდა. ყველა ექსპონატი, რომელიც ამჟამად განივის კორპუსის პალეონტოლოგიურ მუზეუმშია წარმოდგენილი, სრულიად გეოლოგიის უნივერსიტეტსი მასალაა. გარკვეული დროის შემდეგ, გეოლოგიის უნივერსიტეტი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შეუერთდა და, შესაბამისად, მუზეუმიც მას აჩუქა.
დამთვალიერებელი
ნინო ლაფაჩიშვილი პალეონტოლოგიური მუზეუმის მენეჯერია, სპაციალობით – გეოლოგი. მისი თქმით, უნივერსიტეტის განივ კორპუსში პალეონტოლოგიური მუზეუმის არსებობის შესახებ, ზოოლოგიური მუზეუმისგან განსხვავებით, ბევრმა არ იცის. მისი უმთავრესი დამთვალიერებელი უნივერსიტეტის სტუდენტობაა. სკოლის მოსწავლეების შემთხვევაში კი, მუზეუმს, ძირითადად, მეცხრე კლასს ზემოთ მოსწავლეები სტუმრობენ.
ექსპონატები
პირველი ნიმუშები, რომელმაც პალეონტოლოგიური მუზეუმის დაარსებას დაუდო საფუძველი, არის ჯანელიძის ამონეტები. აქ მოთავსებული ყველა მასალა გეოლოგებსა და პალეონტოლოგებს ეკუთვნის. გამოფენილი მასალა წარმოადგენს როგორც საქართველოს, ისე – უკრაინას, სომხეთსა და აზერბაიჯანს. მუზეუმში ინახება ქეთევან ნუცუბიძის “ძირულის მასივის ლიასური (ასაკი) ღრუბლები (განამარხებული ორგანიზმები)”. მირიან თოფჩიშვილის, ივანე კახაძის, გიგა ზესაშვილის და სხვათა მიერ მოპოვებული ექსპონატები. ნინო ლაფაჩიშვილის თქმით, ყოფილა ისეთი შემთხვევები, როცაა გეოლოგები გასულა ველზე საკუთარი საქმიანობის ფარგლებში და უპოვნია ისეთი რამ, რაც, ახლა, პალეონტოლოგიის მუზეუმში ინახება.
მუზეუმშია დაცული თენგიზ პაიჭაძის მიერ სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში მოპოვებული მასალა, რაც უნიკალურია სწორედ იმის გამო, რომ ისინი ხსენებულ ტერიტორიებზეა ნაპოვნი. შეიძლება ითქვას, მუზეუმში დაცული მასალა სრულიად საქართველოს ფარგლებს მოიცავს. ინახება ივანე რუხაძის ამონეტებიც. ნუნუ ბენდუქიზე პირველი სპეციალისტი იყო მარჯნებისა. სწორედ მის მიერ მოპოვებული მარჯნებია წარმოდგენილი მუზეუმში, რომელიც მოიცავს როგორც საქართველოს, ისე – ყირიმსა და სომხეთს. დაცულია განამარხებული ზღარბები და სხვა ცხოველები. შეგიძლიათ, ნახოთ ფესვების, თესლების, სპორებისა და ფოთლების ქვებზე აღნაბეჭდები. ასევე, მედეა უზნაძის მიერ გოდერძის წყებიდან (უღელტეხილი) წამოღებული მასალა ფოთლების აღნაბეჭდების სახით.
როდესაც მუზეუმი გეოლოგიის ინსტიტუტს ეკუთვნოდა, მისი დირექტორი თინათინ დვალი იყო. მუზეუმში მის მიერ მოპოვებული მასალაცაა წარმოდგენილი. თინათინ თვალის შემდეგ დირექტორის თანამდებოდა ნანა სამხარაძემ დაიკავა და მუზეუმის ამჟამინდელი გამოფენაც სწორედ მას ეკუთვნის. დაცულია ნიკო სხირტლაძის მიერ ლისის ტბაზე ნაპოვნი დანამარხებული ხე. სხირტლაძე პეტროლოგი იყო და ნაპოვნი მასალა პალეონტოლოგებს აჩუქა. ამავე მუზეუმში ინახება ქუთაისის (წყალტუბო) დინოზავრის ნაფეხურის აღნაბეჭდი, რომელიც თაბაშირშია მოთავსებული. ასევე – აკადემიკოს მიხეილ კაკაბაძის “საქართველოს კოლხიდიდები “, 1971 წლის კოლექცია.
იმის გამო, რომ, სავარაუდოდ, მუზეუმის ამჟამინდელი ინვენტარი, თავის დროზე, სველი მასალისგან დამზადდა, დღეს ეს საკითხი პრობლემაა. პრობლემაა იმდენად, რამდენადაც მასალა, ფაქტობრივად, გამოუსადეგარია. ზემოხსენებული ავეჯის შემთხვევაში, კარის მიხურვაც კი დაბრკოლებას წარმოადგენს.
ზოოლოგიის მუზეუმში 5000-მდე სადემოსტრაციო ეგზემპლარია წარმოდგენილი. პალეონტოლოგიის მუზეუმში მოთავსებული მასალა, რეგიონში შეგროვებულ ნამარხი ორგანიზმების გარდა, ჩრდილოეთ კავკასიის, ამიერკავკასიის, საფრანგეთისა და ესპანეთიდან ჩამოტანილ მასალას მოიცავს. მიუხედევად თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში არსებული ამ უნიკალური ექსპონატებისა, ამავე უნივესტიტეტის სტუდენტების გარკვეული ნაწილი მათ შესახებ ინფორმაციას არ ფლობს.
მარიამ ტიელიძე[:ru]თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მრავალ წელს ითვლის. ამ მრავალი წლის მანძილზე ის ვითარდებოდა და ვითარდება ახლაც, სტუდენტებსა და ყველა დაინტერესებულ პირს საინტერესო და შემეცნებითი მიზნებით დღემდე უზრუნველყოფს. ის გაოცებას წლების და საუკუნეების წინანდელი მონაპოვარითაც იწვევს. კავკასიის ნომერ პირველი უნივერსიტეტი თავის კედლებში არაერთ მუზეუმს მოიცავს: არქეოლოგიის, გეოგრაფიის, ზოოლოგიის, მინერალოგიის, პალეონტოლოგიის, უნივერსიტეტის ისტორიის მუზეუმსა და ქართული ემიგრაციის მუზეუმს. ზოოლოგიისა და პალეონტოლოგიის მუზეუმები უნივერსიტეტის განივ კორპუსში (ბიოლოგების კორპუსი) მდებარეობს.
ზოოლოგიის მუზეუმი
ისტორია
ზოოლოგიის მუზეუმი აკადემიკოს ნიკო კეცხოველის მიერ ჩამოყალიბდა 1946 წელს. უნივერსიტეტის შექმნასთან ერთად, ჩამოყალიბდა მედიცინისა და ბიოლოგიის ფაკულტეტები. თავდაპირველად, ეს ფაკულტეტი უნივერსიტეტის მესამე კორპუსში იყო განთავსებული. სწავლების პროცესში ისეთი ექსპონატების აუცილებლობა დადგა, რომელიც მასალის უკეთ თვალსაჩინოებას შეუწყობდა ხელს.
პირველად, მას კაბინეტის სახე ჰქონდა. ბევრი მასალის დაგროვების გამო, საჭირო გახდა მისი გაფართოება და ჩამოყალიბდა ზოოლოგიის მუზეუმი. იყო ორი კათედრა – უხერხემლოთა ზოოლოგიისა და ხელხემლიანთა ზოოლოგიის. ექსპედიციების დროს, თითოეული კათედრა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად აგროვებდა მასალას. მუზეუმის შექმნის შემდეგ ყველა მასალა ერთად შევიდა მასში. 1984 წელს ფაკულტეტი მესამედან განივ კორპუსში გადავიდა, რადგან კორპუსში სამხედრო კათედრა შევიდა და შენობაში სარემონტო სამუშაოები დაიწყო. დარბაზის დამთავრებამდე, ეს მასალები აუდიტორიებში ინახებოდა.
1985 წელს, განივ კორპუსში, ოფიციალურად გაიხსნა ზოოლოგიის მუზეუმი. ქალბატონი მზია ჯაველიძე ამ მუზეუმში მუშაობს, ის სპეციალისტია და დამთვალიერებლებსაც ის მანპინძლობს. მისი თქმით, როდესაც წამოვიდნენ მესამე კორპუსიდან, იყო ასეთი დაპირება, რომ მათ დახვდებოდა ახალი კარადები, მაგრამ ეს ასე არ მოხდა. ამიტომ, იძულებული გახდნენ, ძველი კარადები გადმოეტანათ, რომლებიც არ იყო სადემონსტრაციოდ გამოსადეგი. ასე გრძელდებოდა წლების მანძილზე. “2009 წელს იყო შესაძლებლობა, განახლებულიყო მუზეუმი. გადმოტანისას ბევრი ექსპონატი დაზიანდა. მალევე გაკეთდა რემონტი, განახლდა დარბაზი, განახლდა კარადები” – აღნიშნავს ქალბატონი მზია. მასვე ეკუთვნის კარადების, მაგიდებისა და დარბაზის დიზაინი როგორც ამჟამინდელი, ასევე – წინა მუზეუმისა. ზოოოგიის მუზეუმის შესახებ დღეს ბევრი იწერება და, მედიის მიერ, სხვადასხვა სახის მასალა მზადდება. 2006 წლიდან, ზოოლოგიის მუზეუმი საუნივერსიტეტო ერთეულად მიიჩნევა.
დამთვალიერებლები
ზოოლოგიის მუზეუმს ბევრი მნახველი სტუმრობს. განივის კორპუსის სტუდენტები, გარდა სალექციო კურსის ფარგლებისა, თავისუფალ დროს, ხშირად ათვალიერებენ მუზეუმს. გარდა ბიოლოგებისა, მას სხვა ფაკულტეტის სტუდენტებიც სტუმრობენ. განსაკუთრებული აქტიურობით, უნივერსიტეტის სტუდენტებთან ერთად, სკოლის მოსწავლეებიც გამოირჩევიან. წინასწარ შეთანხმებით და სურვილის მიხედვით, ქალბატონი მზია მათ ექსპონატებს ათვალიერებინებს და დამატებით, დეტალურ ინფორმაციებს აწვდის.
მუზეუმს, გარდა თბილისის მოსახლეობისა, რუსთავიდან, ფოთიდან, გორიდან, ხაშურიდან და სხვა ქალაქებიდანაც აკითხავენ. საუნივერსიტეტო კონფერენციების შემდეგ მას აზერბაიჯანელი და სომეხი სტუმრებიც ათვალიერებენ და აღნიშნავენ, რომ მათ მსგავსი ექსპონატები არ აქვთ. ექსპონატების დასათვალიერებლად საბავშვო ბაღის აღსაზრდელების მოჰყავთ ხოლმე, რომლებსაც, თემატიკის მიხედვით, სხვადასხვა სახის ინფორმაციებს აწვდიან.
ექსპონატები
მუზეუმი, გარდა სასწავლო დანიშნულების ექსპონატებისა, ზოგად და მრავალფეროვან მასალას ინახავს. დამთვალიერებელს აქ შეუძლია, ნახოს ბეჰემოტის თავის ქალა, აფრიკაში მობინადრე ანტილოპა “ორექსის” რქები, კენგურუს ჩონჩხი, ლომების ჩონჩხები. აქვე ნახავთ ტიბეტის ხოხობს, რომელიც გაკეთებილია დავით სარაჯიშვილის ოჯახში. მუზეუმში წარმოდგენილია ფრინველთა უნიკალური კოლექცია, რომელიც მოიცავს საქართველოში ბინადარ და გადამფრენ ფრინველთა ყველა სახეობას – ხოხობი, როჭო, გნოლები, დურაჯი, კოდალა, ოფოფი… მოთავსებულია, ასევე, ფრინველები სხვადასხვა ქვეყნიდან – ინდოეთი, ჩინეთი…
განსაკუთრებული ექსპონატია ჟირაფი, რომელიც, დიდი ზომის გამო, უნივერსიტეტის მესამე კორპუსიდან გადმოტანის დროს, ძლიერ დაზიანდა და მასზე სამი რესტავარტორი მუშაობდა. ინახება შავი ზღვის ზვიგენი, ორბი, სვავი… ასევე – ტახი ლაგოდეხის ნაკრძალიდან, მაკაკა…
მუზეუმში, მცირე რაოდენობით, ბუდეებსაც ნახავთ. ის ინახავს ისეთ ექსპონატებსაც, როგორიცაა ადამიანებისა და ფაუნის ემბრიონები, შინაგანი ორგანოები, ძუძუმწოვრები, დელფინები, ღამურები, ქვეწარმავლები, ამფიბიები, დრაკონები, ქამელეონები, მახრჩობელა გველები, მწერები… ზემოხსენებული მასალები ფორმალინის სითხეშია მოთავსებული. ამავე მუზეუმშია შესაძლებელი მოლუსკების, კიბორჩხალების, პარაზიტების, წეროების, გედების, ფლამინგოების, ზღარბების ნახვა.
აღსანიშნავია, რომ ზოოლოგიის მუზეუმის ბევრი ექსპონატი “წითელ წიგნშია” შეტანილი. აქ არის დაცული გარეული კატები, რომლებიც საქართველოს ფაუნას წარმოადგენს, ასევე – ტყის კატები და ლელიანის კატები. ამასთან – მთის არწივი ყაზბეგიდან. მუზეუმი დამთვალიერებელს იმ ფრინველების კვერცხებსაც სთავაზობს, რომლებიც საქართველოში ბუდობს. გარდა ჩამოთვლილისა, მუზეუმი სხვა არერთ ექსპონატს ინახავს. მეტნაკლებად, ყველას აქვს ეტიკეტი და მოკლე ანოტაცია.
ზოგიერთი ფრინველს ორი ეტიკეტი ახლავს – ერთ-ერთია ძველი ეტიკეტი(კავკასიური მუზეუმის) და მეორე – ახალი. ყველა ექსპონატი დარიშხანის ხსნარითაა გაჟღენთილი. უახლოეს დღეებში, იგეგმება ექსპონატების შეწამვლა, რის შედეგადაც, ორი კვირით, მუზეუმი დაიკეტება, რადგან ხსნარი ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მავნებელია. ფიტულების შეწამვლა აუცილებელია, რათა ექსპონატები სამუზეუმო ჭიისგან, ჭიანჭველებისგამ და, შესაბამისად, დაზიანებისგან დაიცვას.
აღსანიშნავია “შთაბეჭდილებების წიგნი”, რომელიც ზოოლოგიის მუზეუმშია და ყველა იმ სტუმრისა და დამთვალიერებლის შთაბეჭდილებებს ინახავს, რომელსაც, წლების მანძილზე, მუზეუმის ექსპონატები დაუთვალიერებია.
პალეონტოლოგიური მუზეუმი
ისტორია
პალეონტოლოგიის მონოგრაფიული მუზეუმის დაარსება გამოჩენლი მეცნიერისა და აკადემიკოსის, ალექსანდრე ჯანელიძის სახელთანაა დაკავშირებული. დაარსდა 1926 წელს, თსუ-ის პირველ კორპუსში. აქვე იყო გეოლოგიის ფაკულტეტი. ჯანელიძემ უნივერსიტეტი საფრანგეთში დაამთავრა, გეოლოგიის მიმართულებით. მან სწორედ საფრანგეთიდან, სადაც იყო ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პალეონტოლოგიური მუზეუმი, (რომელშიც ინახებოდა პალეონტოლოგიური მასალა მსოფლიოს მასშტაბით), წამოიღო ავეჯის ესკიზები და ნახაზები. პალეონტოლოგიური მუზეუმის ამჟამინდელი ინვენტარის გარკვეული ნაწილი იმ ნახაზების მიხედვითაა შქემნილი. როცა ის გაფართოვდა, ახალი ავეჯიც დაემატა.
ალ. ჯანელიძემ, ამონეტების სახით, პირველმა შეისწავლა პალეონტოლოგიური მასალა. ის ამავე მუზეუმშია დაცული და ეწოდება “კოლხედიდები”. მოგვიანებით, ეს მუზეუმი პირველი კორპუსიდან უნივერსიტეტის განივ კორპუსში გადავიდა. ყველა ექსპონატი, რომელიც ამჟამად განივის კორპუსის პალეონტოლოგიურ მუზეუმშია წარმოდგენილი, სრულიად გეოლოგიის უნივერსიტეტსი მასალაა. გარკვეული დროის შემდეგ, გეოლოგიის უნივერსიტეტი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შეუერთდა და, შესაბამისად, მუზეუმიც მას აჩუქა.
დამთვალიერებელი
ნინო ლაფაჩიშვილი პალეონტოლოგიური მუზეუმის მენეჯერია, სპაციალობით – გეოლოგი. მისი თქმით, უნივერსიტეტის განივ კორპუსში პალეონტოლოგიური მუზეუმის არსებობის შესახებ, ზოოლოგიური მუზეუმისგან განსხვავებით, ბევრმა არ იცის. მისი უმთავრესი დამთვალიერებელი უნივერსიტეტის სტუდენტობაა. სკოლის მოსწავლეების შემთხვევაში კი, მუზეუმს, ძირითადად, მეცხრე კლასს ზემოთ მოსწავლეები სტუმრობენ.
ექსპონატები
პირველი ნიმუშები, რომელმაც პალეონტოლოგიური მუზეუმის დაარსებას დაუდო საფუძველი, არის ჯანელიძის ამონეტები. აქ მოთავსებული ყველა მასალა გეოლოგებსა და პალეონტოლოგებს ეკუთვნის. გამოფენილი მასალა წარმოადგენს როგორც საქართველოს, ისე – უკრაინას, სომხეთსა და აზერბაიჯანს. მუზეუმში ინახება ქეთევან ნუცუბიძის “ძირულის მასივის ლიასური (ასაკი) ღრუბლები (განამარხებული ორგანიზმები)”. მირიან თოფჩიშვილის, ივანე კახაძის, გიგა ზესაშვილის და სხვათა მიერ მოპოვებული ექსპონატები. ნინო ლაფაჩიშვილის თქმით, ყოფილა ისეთი შემთხვევები, როცაა გეოლოგები გასულა ველზე საკუთარი საქმიანობის ფარგლებში და უპოვნია ისეთი რამ, რაც, ახლა, პალეონტოლოგიის მუზეუმში ინახება.
მუზეუმშია დაცული თენგიზ პაიჭაძის მიერ სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში მოპოვებული მასალა, რაც უნიკალურია სწორედ იმის გამო, რომ ისინი ხსენებულ ტერიტორიებზეა ნაპოვნი. შეიძლება ითქვას, მუზეუმში დაცული მასალა სრულიად საქართველოს ფარგლებს მოიცავს. ინახება ივანე რუხაძის ამონეტებიც. ნუნუ ბენდუქიზე პირველი სპეციალისტი იყო მარჯნებისა. სწორედ მის მიერ მოპოვებული მარჯნებია წარმოდგენილი მუზეუმში, რომელიც მოიცავს როგორც საქართველოს, ისე – ყირიმსა და სომხეთს. დაცულია განამარხებული ზღარბები და სხვა ცხოველები. შეგიძლიათ, ნახოთ ფესვების, თესლების, სპორებისა და ფოთლების ქვებზე აღნაბეჭდები. ასევე, მედეა უზნაძის მიერ გოდერძის წყებიდან (უღელტეხილი) წამოღებული მასალა ფოთლების აღნაბეჭდების სახით.
როდესაც მუზეუმი გეოლოგიის ინსტიტუტს ეკუთვნოდა, მისი დირექტორი თინათინ დვალი იყო. მუზეუმში მის მიერ მოპოვებული მასალაცაა წარმოდგენილი. თინათინ თვალის შემდეგ დირექტორის თანამდებოდა ნანა სამხარაძემ დაიკავა და მუზეუმის ამჟამინდელი გამოფენაც სწორედ მას ეკუთვნის. დაცულია ნიკო სხირტლაძის მიერ ლისის ტბაზე ნაპოვნი დანამარხებული ხე. სხირტლაძე პეტროლოგი იყო და ნაპოვნი მასალა პალეონტოლოგებს აჩუქა. ამავე მუზეუმში ინახება ქუთაისის (წყალტუბო) დინოზავრის ნაფეხურის აღნაბეჭდი, რომელიც თაბაშირშია მოთავსებული. ასევე – აკადემიკოს მიხეილ კაკაბაძის “საქართველოს კოლხიდიდები “, 1971 წლის კოლექცია.
იმის გამო, რომ, სავარაუდოდ, მუზეუმის ამჟამინდელი ინვენტარი, თავის დროზე, სველი მასალისგან დამზადდა, დღეს ეს საკითხი პრობლემაა. პრობლემაა იმდენად, რამდენადაც მასალა, ფაქტობრივად, გამოუსადეგარია. ზემოხსენებული ავეჯის შემთხვევაში, კარის მიხურვაც კი პრობლემას დაბრკოლებას წარმოადგენს.
ზოოლოგიის მუზეუმში 5000-მდე სადემოსტრაციო ეგზემპლარია წარმოდგენილი. პალეონტოლოგიის მუზეუმში მოთავსებული მასალა, რეგიონში შეგროვებულ ნამარხი ორგანიზმების გარდა, ჩრდილოეთ კავკასიის, ამიერკავკასიის, საფრანგეთისა და ესპანეთიდან ჩამოტანილ მასალას მოიცავს. მიუხედევად თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში არსებული ამ უნიკალური ექსპონატებისა, ამავე უნივესტიტეტის სტუდენტების გარკვეული ნაწილი მათ შესახებ ინფორმაციას არ ფლობს.
[:en]თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მრავალ წელს ითვლის. ამ მრავალი წლის მანძილზე ის ვითარდებოდა და ვითარდება ახლაც, სტუდენტებსა და ყველა დაინტერესებულ პირს საინტერესო და შემეცნებითი მიზნებით დღემდე უზრუნველყოფს. ის გაოცებას წლების და საუკუნეების წინანდელი მონაპოვარითაც იწვევს. კავკასიის ნომერ პირველი უნივერსიტეტი თავის კედლებში არაერთ მუზეუმს მოიცავს: არქეოლოგიის, გეოგრაფიის, ზოოლოგიის, მინერალოგიის, პალეონტოლოგიის, უნივერსიტეტის ისტორიის მუზეუმსა და ქართული ემიგრაციის მუზეუმს. ზოოლოგიისა და პალეონტოლოგიის მუზეუმები უნივერსიტეტის განივ კორპუსში (ბიოლოგების კორპუსი) მდებარეობს.
ზოოლოგიის მუზეუმი
ისტორია
ზოოლოგიის მუზეუმი აკადემიკოს ნიკო კეცხოველის მიერ ჩამოყალიბდა 1946 წელს. უნივერსიტეტის შექმნასთან ერთად, ჩამოყალიბდა მედიცინისა და ბიოლოგიის ფაკულტეტები. თავდაპირველად, ეს ფაკულტეტი უნივერსიტეტის მესამე კორპუსში იყო განთავსებული. სწავლების პროცესში ისეთი ექსპონატების აუცილებლობა დადგა, რომელიც მასალის უკეთ თვალსაჩინოებას შეუწყობდა ხელს.
პირველად, მას კაბინეტის სახე ჰქონდა. ბევრი მასალის დაგროვების გამო, საჭირო გახდა მისი გაფართოება და ჩამოყალიბდა ზოოლოგიის მუზეუმი. იყო ორი კათედრა – უხერხემლოთა ზოოლოგიისა და ხელხემლიანთა ზოოლოგიის. ექსპედიციების დროს, თითოეული კათედრა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად აგროვებდა მასალას. მუზეუმის შექმნის შემდეგ ყველა მასალა ერთად შევიდა მასში. 1984 წელს ფაკულტეტი მესამედან განივ კორპუსში გადავიდა, რადგან კორპუსში სამხედრო კათედრა შევიდა და შენობაში სარემონტო სამუშაოები დაიწყო. დარბაზის დამთავრებამდე, ეს მასალები აუდიტორიებში ინახებოდა.
1985 წელს, განივ კორპუსში, ოფიციალურად გაიხსნა ზოოლოგიის მუზეუმი. ქალბატონი მზია ჯაველიძე ამ მუზეუმში მუშაობს, ის სპეციალისტია და დამთვალიერებლებსაც ის მანპინძლობს. მისი თქმით, როდესაც წამოვიდნენ მესამე კორპუსიდან, იყო ასეთი დაპირება, რომ მათ დახვდებოდა ახალი კარადები, მაგრამ ეს ასე არ მოხდა. ამიტომ, იძულებული გახდნენ, ძველი კარადები გადმოეტანათ, რომლებიც არ იყო სადემონსტრაციოდ გამოსადეგი. ასე გრძელდებოდა წლების მანძილზე. “2009 წელს იყო შესაძლებლობა, განახლებულიყო მუზეუმი. გადმოტანისას ბევრი ექსპონატი დაზიანდა. მალევე გაკეთდა რემონტი, განახლდა დარბაზი, განახლდა კარადები” – აღნიშნავს ქალბატონი მზია. მასვე ეკუთვნის კარადების, მაგიდებისა და დარბაზის დიზაინი როგორც ამჟამინდელი, ასევე – წინა მუზეუმისა. ზოოოგიის მუზეუმის შესახებ დღეს ბევრი იწერება და, მედიის მიერ, სხვადასხვა სახის მასალა მზადდება. 2006 წლიდან, ზოოლოგიის მუზეუმი საუნივერსიტეტო ერთეულად მიიჩნევა.
დამთვალიერებლები
ზოოლოგიის მუზეუმს ბევრი მნახველი სტუმრობს. განივის კორპუსის სტუდენტები, გარდა სალექციო კურსის ფარგლებისა, თავისუფალ დროს, ხშირად ათვალიერებენ მუზეუმს. გარდა ბიოლოგებისა, მას სხვა ფაკულტეტის სტუდენტებიც სტუმრობენ. განსაკუთრებული აქტიურობით, უნივერსიტეტის სტუდენტებთან ერთად, სკოლის მოსწავლეებიც გამოირჩევიან. წინასწარ შეთანხმებით და სურვილის მიხედვით, ქალბატონი მზია მათ ექსპონატებს ათვალიერებინებს და დამატებით, დეტალურ ინფორმაციებს აწვდის.
მუზეუმს, გარდა თბილისის მოსახლეობისა, რუსთავიდან, ფოთიდან, გორიდან, ხაშურიდან და სხვა ქალაქებიდანაც აკითხავენ. საუნივერსიტეტო კონფერენციების შემდეგ მას აზერბაიჯანელი და სომეხი სტუმრებიც ათვალიერებენ და აღნიშნავენ, რომ მათ მსგავსი ექსპონატები არ აქვთ. ექსპონატების დასათვალიერებლად საბავშვო ბაღის აღსაზრდელების მოჰყავთ ხოლმე, რომლებსაც, თემატიკის მიხედვით, სხვადასხვა სახის ინფორმაციებს აწვდიან.
ექსპონატები
მუზეუმი, გარდა სასწავლო დანიშნულების ექსპონატებისა, ზოგად და მრავალფეროვან მასალას ინახავს. დამთვალიერებელს აქ შეუძლია, ნახოს ბეჰემოტის თავის ქალა, აფრიკაში მობინადრე ანტილოპა “ორექსის” რქები, კენგურუს ჩონჩხი, ლომების ჩონჩხები. აქვე ნახავთ ტიბეტის ხოხობს, რომელიც გაკეთებილია დავით სარაჯიშვილის ოჯახში. მუზეუმში წარმოდგენილია ფრინველთა უნიკალური კოლექცია, რომელიც მოიცავს საქართველოში ბინადარ და გადამფრენ ფრინველთა ყველა სახეობას – ხოხობი, როჭო, გნოლები, დურაჯი, კოდალა, ოფოფი… მოთავსებულია, ასევე, ფრინველები სხვადასხვა ქვეყნიდან – ინდოეთი, ჩინეთი…
განსაკუთრებული ექსპონატია ჟირაფი, რომელიც, დიდი ზომის გამო, უნივერსიტეტის მესამე კორპუსიდან გადმოტანის დროს, ძლიერ დაზიანდა და მასზე სამი რესტავარტორი მუშაობდა. ინახება შავი ზღვის ზვიგენი, ორბი, სვავი… ასევე – ტახი ლაგოდეხის ნაკრძალიდან, მაკაკა…
მუზეუმში, მცირე რაოდენობით, ბუდეებსაც ნახავთ. ის ინახავს ისეთ ექსპონატებსაც, როგორიცაა ადამიანებისა და ფაუნის ემბრიონები, შინაგანი ორგანოები, ძუძუმწოვრები, დელფინები, ღამურები, ქვეწარმავლები, ამფიბიები, დრაკონები, ქამელეონები, მახრჩობელა გველები, მწერები… ზემოხსენებული მასალები ფორმალინის სითხეშია მოთავსებული. ამავე მუზეუმშია შესაძლებელი მოლუსკების, კიბორჩხალების, პარაზიტების, წეროების, გედების, ფლამინგოების, ზღარბების ნახვა.
აღსანიშნავია, რომ ზოოლოგიის მუზეუმის ბევრი ექსპონატი “წითელ წიგნშია” შეტანილი. აქ არის დაცული გარეული კატები, რომლებიც საქართველოს ფაუნას წარმოადგენს, ასევე – ტყის კატები და ლელიანის კატები. ამასთან – მთის არწივი ყაზბეგიდან. მუზეუმი დამთვალიერებელს იმ ფრინველების კვერცხებსაც სთავაზობს, რომლებიც საქართველოში ბუდობს. გარდა ჩამოთვლილისა, მუზეუმი სხვა არერთ ექსპონატს ინახავს. მეტნაკლებად, ყველას აქვს ეტიკეტი და მოკლე ანოტაცია.
ზოგიერთი ფრინველს ორი ეტიკეტი ახლავს – ერთ-ერთია ძველი ეტიკეტი(კავკასიური მუზეუმის) და მეორე – ახალი. ყველა ექსპონატი დარიშხანის ხსნარითაა გაჟღენთილი. უახლოეს დღეებში, იგეგმება ექსპონატების შეწამვლა, რის შედეგადაც, ორი კვირით, მუზეუმი დაიკეტება, რადგან ხსნარი ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მავნებელია. ფიტულების შეწამვლა აუცილებელია, რათა ექსპონატები სამუზეუმო ჭიისგან, ჭიანჭველებისგამ და, შესაბამისად, დაზიანებისგან დაიცვას.
აღსანიშნავია “შთაბეჭდილებების წიგნი”, რომელიც ზოოლოგიის მუზეუმშია და ყველა იმ სტუმრისა და დამთვალიერებლის შთაბეჭდილებებს ინახავს, რომელსაც, წლების მანძილზე, მუზეუმის ექსპონატები დაუთვალიერებია.
პალეონტოლოგიური მუზეუმი
ისტორია
პალეონტოლოგიის მონოგრაფიული მუზეუმის დაარსება გამოჩენლი მეცნიერისა და აკადემიკოსის, ალექსანდრე ჯანელიძის სახელთანაა დაკავშირებული. დაარსდა 1926 წელს, თსუ-ის პირველ კორპუსში. აქვე იყო გეოლოგიის ფაკულტეტი. ჯანელიძემ უნივერსიტეტი საფრანგეთში დაამთავრა, გეოლოგიის მიმართულებით. მან სწორედ საფრანგეთიდან, სადაც იყო ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პალეონტოლოგიური მუზეუმი, (რომელშიც ინახებოდა პალეონტოლოგიური მასალა მსოფლიოს მასშტაბით), წამოიღო ავეჯის ესკიზები და ნახაზები. პალეონტოლოგიური მუზეუმის ამჟამინდელი ინვენტარის გარკვეული ნაწილი იმ ნახაზების მიხედვითაა შქემნილი. როცა ის გაფართოვდა, ახალი ავეჯიც დაემატა.
ალ. ჯანელიძემ, ამონეტების სახით, პირველმა შეისწავლა პალეონტოლოგიური მასალა. ის ამავე მუზეუმშია დაცული და ეწოდება “კოლხედიდები”. მოგვიანებით, ეს მუზეუმი პირველი კორპუსიდან უნივერსიტეტის განივ კორპუსში გადავიდა. ყველა ექსპონატი, რომელიც ამჟამად განივის კორპუსის პალეონტოლოგიურ მუზეუმშია წარმოდგენილი, სრულიად გეოლოგიის უნივერსიტეტსი მასალაა. გარკვეული დროის შემდეგ, გეოლოგიის უნივერსიტეტი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შეუერთდა და, შესაბამისად, მუზეუმიც მას აჩუქა.
დამთვალიერებელი
ნინო ლაფაჩიშვილი პალეონტოლოგიური მუზეუმის მენეჯერია, სპაციალობით – გეოლოგი. მისი თქმით, უნივერსიტეტის განივ კორპუსში პალეონტოლოგიური მუზეუმის არსებობის შესახებ, ზოოლოგიური მუზეუმისგან განსხვავებით, ბევრმა არ იცის. მისი უმთავრესი დამთვალიერებელი უნივერსიტეტის სტუდენტობაა. სკოლის მოსწავლეების შემთხვევაში კი, მუზეუმს, ძირითადად, მეცხრე კლასს ზემოთ მოსწავლეები სტუმრობენ.
ექსპონატები
პირველი ნიმუშები, რომელმაც პალეონტოლოგიური მუზეუმის დაარსებას დაუდო საფუძველი, არის ჯანელიძის ამონეტები. აქ მოთავსებული ყველა მასალა გეოლოგებსა და პალეონტოლოგებს ეკუთვნის. გამოფენილი მასალა წარმოადგენს როგორც საქართველოს, ისე – უკრაინას, სომხეთსა და აზერბაიჯანს. მუზეუმში ინახება ქეთევან ნუცუბიძის “ძირულის მასივის ლიასური (ასაკი) ღრუბლები (განამარხებული ორგანიზმები)”. მირიან თოფჩიშვილის, ივანე კახაძის, გიგა ზესაშვილის და სხვათა მიერ მოპოვებული ექსპონატები. ნინო ლაფაჩიშვილის თქმით, ყოფილა ისეთი შემთხვევები, როცაა გეოლოგები გასულა ველზე საკუთარი საქმიანობის ფარგლებში და უპოვნია ისეთი რამ, რაც, ახლა, პალეონტოლოგიის მუზეუმში ინახება.
მუზეუმშია დაცული თენგიზ პაიჭაძის მიერ სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში მოპოვებული მასალა, რაც უნიკალურია სწორედ იმის გამო, რომ ისინი ხსენებულ ტერიტორიებზეა ნაპოვნი. შეიძლება ითქვას, მუზეუმში დაცული მასალა სრულიად საქართველოს ფარგლებს მოიცავს. ინახება ივანე რუხაძის ამონეტებიც. ნუნუ ბენდუქიზე პირველი სპეციალისტი იყო მარჯნებისა. სწორედ მის მიერ მოპოვებული მარჯნებია წარმოდგენილი მუზეუმში, რომელიც მოიცავს როგორც საქართველოს, ისე – ყირიმსა და სომხეთს. დაცულია განამარხებული ზღარბები და სხვა ცხოველები. შეგიძლიათ, ნახოთ ფესვების, თესლების, სპორებისა და ფოთლების ქვებზე აღნაბეჭდები. ასევე, მედეა უზნაძის მიერ გოდერძის წყებიდან (უღელტეხილი) წამოღებული მასალა ფოთლების აღნაბეჭდების სახით.
როდესაც მუზეუმი გეოლოგიის ინსტიტუტს ეკუთვნოდა, მისი დირექტორი თინათინ დვალი იყო. მუზეუმში მის მიერ მოპოვებული მასალაცაა წარმოდგენილი. თინათინ თვალის შემდეგ დირექტორის თანამდებოდა ნანა სამხარაძემ დაიკავა და მუზეუმის ამჟამინდელი გამოფენაც სწორედ მას ეკუთვნის. დაცულია ნიკო სხირტლაძის მიერ ლისის ტბაზე ნაპოვნი დანამარხებული ხე. სხირტლაძე პეტროლოგი იყო და ნაპოვნი მასალა პალეონტოლოგებს აჩუქა. ამავე მუზეუმში ინახება ქუთაისის (წყალტუბო) დინოზავრის ნაფეხურის აღნაბეჭდი, რომელიც თაბაშირშია მოთავსებული. ასევე – აკადემიკოს მიხეილ კაკაბაძის “საქართველოს კოლხიდიდები “, 1971 წლის კოლექცია.
იმის გამო, რომ, სავარაუდოდ, მუზეუმის ამჟამინდელი ინვენტარი, თავის დროზე, სველი მასალისგან დამზადდა, დღეს ეს საკითხი პრობლემაა. პრობლემაა იმდენად, რამდენადაც მასალა, ფაქტობრივად, გამოუსადეგარია. ზემოხსენებული ავეჯის შემთხვევაში, კარის მიხურვაც კი პრობლემას დაბრკოლებას წარმოადგენს.
ზოოლოგიის მუზეუმში 5000-მდე სადემოსტრაციო ეგზემპლარია წარმოდგენილი. პალეონტოლოგიის მუზეუმში მოთავსებული მასალა, რეგიონში შეგროვებულ ნამარხი ორგანიზმების გარდა, ჩრდილოეთ კავკასიის, ამიერკავკასიის, საფრანგეთისა და ესპანეთიდან ჩამოტანილ მასალას მოიცავს. მიუხედევად თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში არსებული ამ უნიკალური ექსპონატებისა, ამავე უნივესტიტეტის სტუდენტების გარკვეული ნაწილი მათ შესახებ ინფორმაციას არ ფლობს.
[:]
