ერთი ქართული მულტიპლიკაციური ფილმის თანახმად, სოფლის შენებას მხოლოდ კარგად სიმღერის თქმა უნდა… სოფელი, პირველი და მეორე ხმის შენაცვლებით, თავისით აშენდება, ხოლო გლეხი, აკორდის ქვედა ბგერების შეწყობით, სარჩო-საბადებელს თავისით იშოვის. თუმცა, ის რეალობა, რომელშიც დღეს დუშეთის მოსახლეობას უწვეს ცხოვრება, ვერ გიქმნის სიმღერის განწყობას.

საქართველოში სოფლის მეურნეობის განვითარება და მასთან დაკავშირებული პრობლემები თითქმის ყველა მთავრობისთვის მნიშვნელოვან დისკურს წარმოადგენდა. განსაკუთრებული აქტუალობა კი 2015 წლის 31 ივლისს შეიძინა, როცა მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ კანონპროექტი დამტკიცდა. ხსენებული კანონის ერთ-ერთ მთავარ მიზანს სწორედ მთიან რეგიონებში მცხოვრები მოსახლეობისთვის სოციალური შეღავათების დაწესება, ინფრასტრუქტურის განვითარება და საარსებო პირობების გაუმჯობესება წარმოადგენს, რაც, სამომავლოდ, ხელს შეუწყობს მიგრირებული მოსახლეობის მთაში დაბრუნებას. შეიძლება ითქვას, რომ კანონპროექტი მოსწრებული ნაბიჯი აღმოჩნდა, რადგან, საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2015 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, მოსახლეობის 57.4% ქალაქად ცხოვრობს, ხოლო სოფლად – 42.6%.

აღსანიშნავია, რომ ყველაზე მეტი ნასოფლარი სწორედ მცხეთა-მთიანეთის მუნიციპალიტეტშია; აქედან დუშეთში 40 უკვე „ყოფილი“ სოფელია. მიგრაცია სხვადასხვა მიზეზის გამო ხდებოდა, თუმცა, ბოლო პერიოდში განვითარებულმა ეკონომიკურმა კრიზისმა და საარსებო პირობების გაუარესებამ ადგილობრივ მოსახლეს სხვა გზა არ დაუტოვა… მიატოვა მთა და ბარში დაიწყო სარჩო-საბადებელის ძიება.

დუშეთში განხორციელებული პროექტები
დუშეთის მუნიციპალიტეტში სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთს 1390 კვ.კმ უკავია. წამყვან დარგს, ოდითგნავე, სოფლის მეურნეობა წარმოადგენდა. გეოგრაფიულ-კლიმატური პირობებიდან გამომდინარე, ქალაქ დუშეთში სწორედ მესაქონლეობაა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მეურნეობა. თუმცა, „მცხეთა-მთიანეთის განვითარების სტრატეგია 2014-2021 წლებისთვის“-ში ვკითხულობთ, რომ: „საქონელი დაბალპროდუქტიულია. ამის ძირითადი მიზეზებია სანაშენე ფერმების არარსებობა, საკვები ბაზის არასათანადო დონე და ჩვენი მოსახლეობის დაბალი მატერიალური შესაძლებლობა. საჭიროა მაღალრენტაბელური, მათ შორის, ალპურ პირობებთან შეგუებული ჯიშების შემოყვანა-გამრავლება“.

აღსანიშნავია, რომ, ამ მხრივ, მუნიციპალიტეტში მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა. 2015 წელს, ამერიკის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს(USAID) ხელშეწყობით, ქალაქ დუშეთში მცხეთა-მთიანეთის რეგიონული მეცხოველეობის ხელოვნური განაყოფიერების ცენტრი გაიხსნა. სწორედ აქ დანერგილი ხელოვნური განაყოფიერების ტექნოლოგიების გამოყენებით ფერმერს საშუალება მიეცა, შეარჩიოს პირუტყვის სქესი და ჯიში.

სპეციალისტების თქმით, დანერგილი ტექნოლოგიები მსხვილფეხა საქონელს უფრო პროდუქტიულს ხდის. „მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის გასანაყოფიერებლად ჩვენ ვიყენებთ ჯერსის ჯიშს. ეს გადაწყვეტილება ჩვენ და შესაბამისმა სამსახურებმმა ერთობლივად მივიღეთ. ამაზე ყურადღება შევაჩერეთ იმიტომ, რომ მეტი ცხიმიანობა აქვს და უფრო მეტად გამძლეა. ჩვეულებრივ ძროხას თუ აქვს 3.5% ცხიმიანობა, ამას – 7.5%-მდე აქვს“ – ამბობს პროექტის კოორდინატორი, გია ლაგაზაშვილი.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს პროექტი წელიწადზე მეტია, რაც დაინერგა ქალაქში, დუშეთის მოსახლეობის გარკვეულმა ნაწილი, რომელსაც მსხვილფეხა საქონელი ჰყავს, არ იცნობს ამ სიახლეს. გია ლაგაზაშვილის თქმით, მას შემდეგ, რაც ოფისის ადგილმდებარეობა შეიცვალეს, მომართვიანობაც გაიზარდა. „დღე არ გავა, რომ მოქალაქემ არ დარეკოს. აქტიურობენ და ინტერესსაც გამოხატავენ, რადგან უკვე შედეგები გვაქვს. ამ საქმეში მუნიციპალიტეტის გამგებელი, ვაჟა ჩოხელიც ძალიან მეხმარება. ახალი ტენდერი იგეგმება, რისთვისაც 5 000 ლარამდეა თანხა გამოყოფილი. ამის შემდეგ, გლეხი მომსახურებაში გადაიხდის მხოლოდ ათ ლარს, მუნიციპალიტეტი კი ჩაურიცხავს 40 ლარს. ქვითრის წარდგენის შემდეგ, ჩვენ გავალთ ადგილზე და საქონელს ხელოვნური განაყოფიერებას ჩაუტარდებთ“ ამბობს გია ლაგაზაშვილი.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სოფლის მეურნეობის განვითარების სტრატეგიის ნაწილს ( 2015-2020 წლებში ) წარმოადგენს „ცხოველთა ჯნმრთელობის დაცვა და იდენტიფიკაცია-რეგისტრაცია.“ ევროკავშირთან სავაჭრო ხელშეკრულება ითვალისწინებს, რომ მსგავსი სისტემა უნდა მოქმედებდეს არაწევრ ქვეყანაშიც, რომელსაც სურვილი აქვს, ივაჭროს ევროკავშირთან ცხოველური წარმოშობის პროდუქციით. ეს მოთხოვნა საქართველოზეც ვრცელდება, როგორც ევროკავშირთან ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი სავაჭრო სივრცის შესახებ შეთანხმების ხელმომწერთან (DCFTA). საბოლოოდ, ამ პროექტის მთავარი მიზანი ცხოველთა დაავადებების მონიტორინგია. თავისთავად, ეს, პირველ ყოვლისა, მომხმარებლისა და, ზოგადად, მოსახლეობის ჯანმრთელობის დასაცავად წინ გადადგმული ნაბიჯია, თუმცა, მოთხოვნების დაკმაყოფილება როგორც ინფორმირებულ მესაქონლეს, ისე ტექნიკურ ბაზას მოითხოვს.

ამ მხრივ, დუშეთი წინ მიიწევს. სოფლის მეურნეობის სამინისტორს ლაბორატორია 2015 წელს, ა.შ.შ – ის თავდაცვის საფრთხის შეცირების სააგენტოს (DTRA) მხარდაჭერით გაიხსნა. ლაბორატორიის ბაზაზე ცხოველთა განსაკუთრებით საშიში ინფექციური დაავადებების დიაგნოსტიკა ხდება, რაც ხელს უწყობს როგორც საქონელში დაავადების სწრაფ იდენტიფიცირებას, ასევე – დაავადებების პრევენციას. ლაბორატორიით სარგებლობა შეუძლია ნებისმიერ პირს, რომელსაც მსხვილფეხა პირუტყვი ჰყავს. ინდივიდუალური მომსახურება, რომელიც სისხლის ანალიზს მოიცავს, 3.50 თეთრი ჯდება, რაც გლეხისთვის სავსებით მისაღები ფასი უნდა იყოს. ლაბორატორიის უფროსის, გიორგი ჩქარეულის თქმით, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ლაბორატორია მუშაობს ორ დაავადებაზე (საქონელში) – ესენია ბრუცელოზი (დაავადება, რომელიც ცხოველიდან ადამიანზე გადადის) და ჯილეხი (ციმბირის წყლული). დიაგნოზის დასმა შესაძლებელია როგორც რძის, ასევე – სისხლის ნიმუშითაც.

აღსანიშნავია, რომ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ლაბორატორია კოორდინირებულად მუშაობს სურსათის ეროვნული სამინისტროს რეგიონულ სამმართველოსთან, რაც პოზიტიურად აისახება მესაქონლეობის დარგის განვითარებაზე. „ჩვენთან შემოდის ნიმუშები, რის შემდეგაც ვსვავთ დიაგნოზს. იმ შემთხვევაში, თუ აღმოვაჩინეთ დაავადება, ვაცნობებთ სურსათის ეროვნულ სააგენტოს, რის შემდეგაც ისინი რეაგირებას მოახდენენ“ – ამბობს გიორგი ჩქარეული.

სურსათის ეროვნული სააგენტოს მცხეთა-მთიანეთის რეგიონური სამმართველოს ინსპექტორი, ნოდარ წიკლაური, ჩვენთან საუბრისას აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო პროგრამა „ცხოველთა ჯანმრთელობის დაცვისა და იდენტიფიკაცია-რეგისტრაციის“ ფარგლებში, 2015 წელს, ბრუცელოზზე 5311 სისხლის სინჯი აიღეს, რომლის ხარჯებიც სახელმწიფომ დაფარა. „დღეისათვის, ჩვენ შემდეგ დაავადებებზე ვმუშაობთ: თურქული, ჯილეხი, ცოფი და ბრუცელოზის ვაქცინაცია. ეს არის სახელმწიფო პროგრამა, რომელიც ვაქცინას, ვეტერინარის მომსახურებას და ეკიპირებას სრულად ანაზღაურებს” – ამბობს ნოდარ წიკლაური.

სოფლის მეურნეობის განვითარების პრობლემები
განხორციელებული თუ დაგეგმილი პროექტები, რომელიც მიზნად ისახავს სოფლად სიღარიბის დაძლევას და, ამავდროულად, გლეხს ხელს შეუწყობს, საკუთარ მიწა-წყალზე დააგროვოს დოვლათი, ეს, თავისთავად, მისასალმებელია. თუმცა, არსებობს მთელი რიგი პრობლემები, რომლებიც ამ დარგის განვითარების პროცესს აფერხებს. ამ პრობლემებზე საუბრობს დუშეთის ფერმერთა კლუბის წევრი, ბელა წვერაძე: „ქმარი მეფუტკრე იყო, თუმცა, მისი გარდცვალების შემდეგ, ეს სკები მე დამრჩა მოსავლელად. გადავწყვიტე, ამ საქმისთვის უფრო ორგანიზებული ხასიათი მიმეცა. თუმცა, ეს ვერ მოვახერხე, რადგან არ ვიცოდი არასამთავრობო ორგანიზაციების მუშაობის პრინციპი. თბილისმა ეს კი კარგად აითვისა, თუმცა ადგილობრივებმა ეს პროცედურები არ იციან: პროექტების დაწერა, დონორების მოძიება.. თავიდან ისე იყო, რომ ეს ორგანიზაციები სახელმწიფო სტრუქტურები ეგონათ“.

იმისთვის, რომ პრობლემის სრული სურათი დავინახოთ, ქალბატონი ბელას მაგალითიც საკმარისია. უკანაფშავი, სადაც მისი სკებია განთავსებული, მდებარეობს დუშეთიდან 75 კილომეტრში. ზოგადად, დიდთოვლობა საქართველოს თითქმის არცერთ რეგიონში არ უხარიათ, თუმცა აქაურებისთვის ეს მოვლენა განსაკუთრებული წინააღმდეგობის მომტანია. ქალბატონი ბელა, მსგავსად მისი სოფლის ოთხადოთხი მკვიდრისა, დაზამთრებამდე დუშეთში ჩამოდის, რადგან სოფელი, ცუდი ინფრასტრუქტურული პირობების გამო, გარე სამყაროს წყდება. დიახ, დიდთოვლობის პერიოდში (რომელიც ყოველ წელს სტუმრობს მთიანეთის სოფლებს), ეს ადგილი უკაცრიელი ხდება. იქ არ არსებობს კავშირგაბმულობის სისტემა, შესაბამისად, რომ გაგიჭირდეს, ცივილურ სამყაროსთან კავშირზე ვერ გამოხვალ. თუმცა, ეს მონოლოგი კიდევ უფრო შორს წაგიყვანს…

„დედაქალაქი მოწყდა სოფელს, სოფელი წავიდა დედაქალაქში და იქ დაიწყო შემოსავლის ძიება. აქ ვინც დარჩა, როგორც გითხარით, არ ფლობს ინფორმაციას ახალი პროექტების შესახებ. წევრიანდებიან ასეთ ორგანიზაციებში იმიტომ, რომ ფული სჭირდებათ – თანადაფინანსება. ასე გვესმის ჩვენ ადგილობრივებს, სოფლებში მაცხოვრებლებს“ – აღნიშნავს ქალბატონო ბელა. თავად ფერმერთა კლუბი, რომლის წევრი და ხელმძღვანელის მოადგილეც ის თავადაა, დახმარებას უწევს სოფლად მცხოვრებ ადამიანებს, რომლებსაც ფერმერებად სურთ ჩამოყალიბება. თუმცა, დაფინანსების არქონის გამო, ამ ეტაპზე, ოფისის დაქირავებას ვერ ახერხებენ. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელზეც ის საუბრობს, არის ფულის არამიზნობრივი ხარჯვა. „ფული კი იხარჯება, მაგრამ შედეგი არ ჩანს. პლუს ამას, ინფრასტრუქტურის არქონა ბევრად ართულებს საქმეს. ახლაც ქვის ხანის დროინდელი მუშაობა მიდის სოფლებში, ისევ ხელით გვიწევს მუშაობა. მაგალითად, ფშავში ჯერ კიდევ კარგად გამოიყენება გუთანი. ფინანსური დხმარება კი მხოლოდ ტრენინგების ჩატარებით შემოიფარგლება, რაც ამ პრობლემებს ვერ მოაგვარებს“.

„მცხეთა-მთიანეთის რეგიონის განვითარების სტრატეგია 2014-2021 წლებისთვის“-ში ვკითხულობთ, რომ რეგიონის ერთ-ერთ სუსტ მხარეს „ფერმერების ნაკლები ინფორმირებულობა ტექნოლოგიებისა და ბაზრების შესახებ და კვალიფიციური კადრების სიმცირე“ წარმოადგენს. შესაბამისად, ამ მხრივ, კიდევ ბევრი ნაბიჯია გადასადგმელი. თუმცა, ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან მზარდი ინტერესი სოფლის მეურნეობის საკითხებისადმი, უკვე დადებითი ნიშანია.

ვიკა შაუთიძე

  მიგრაცია გულისხმობს ცალკეული პირის, ან ჯგუფის მიერ საცხოვრებელი ადგილის შეცვლას გადასახლების მიზეზებისა და მიზნების მიუხედავად. მიგრაციის გამომწვევი მიზეზები შეიძლება იყოს როგორც ეკოლოგიური კატასტროფები თუ პოლიტიკური მოტივები, ისე – უკეთესი ეკონომიკური პერსპექტივები, ან პოლიტიკური დაცულობა.

უკონტროლო მიგრაციულმა პროცესებმა ნეგატიური ზეგავლენა მოახდინა ქვეყნის განვითარებაზე და დღეს, ჩვენს რეალობაში, 164 სოფელი გაუკაცრიელებულია, 200-ზე მეტი მთის სოფელი კი – მოსახლეობისგან დაცლილი.
დემოგრაფიული კრიზისის ფონზე, ყოველდღიურად იზრდება მიგრანტების რიცხვი. ადამიანებისა, რომლებიც, სხვადასხვა მიზეზით თუ მიზნით, ტოვებენ მშობლიურ საცხოვრებელს და მიდიან ქალაქში , ან კიდევ უფრო შორს…

სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2015 წლის მონაცემებით, მიგრაციული სალდო -3, 4 უდრის, რაც 3400 მიგრანტს შეადგენს. ეს, წინა წლებთან შედარებით, საკმაოდ დაბალი მაჩვენებელია.
თუმცა, რეალურად, ყოველდღიურად სულ უფრო მეტი კარი იკეტება სამუდამოდ ჩვენ გარშემო, ან უფრო მეტ ეზოს ეკვრება აბრა წარწერით „იყიდება“.

მიგრაცია საკმაოდ ხშირი და აქტუალური პრობლემაა ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. მაღალმთიანი იმერეთის ამ ადმინისტრაციული ცენტრის ფართობი 913, 9 კვ.კმ-ია და იგი 78 სოფელს აერთიანებს.

უმეტეს სოფელში, კომლების რაოდენობა, საშუალოდ, 25-30-ია. პატარა სახვლარში 11 მაცხოვრებელია, მირონწმინდაში – 15, ხოლო ჩალხაეთში სამი კომლი ცხოვრობს, რაც 7 ადამიანს შეადგენს.
ეს რიცხვები კარგად გამოხატავს მიგრაციის, როგორც პრობლემის მასშტაბურობას ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში.
მოსახლეობის გამოკითხვამ მიგრაციის გამომწვევი ძირითადი მიზეზები გამოკვეთა. გამოკითხულთა განმარტებით, ხარაგაულის მაცხოვრებლები რაიონს უმუშევრობის და უპერსპეტივობის გამო ტოვებენ. მათი თქმით, რაიონში არ ფუნქციონირებს არცერთი საწარმო, სადაც ადამიანის დასაქმებაა შესაძლებელი.
56 წლის ვარლამ მაღლაფერიძემ 15 წელია, რაც დატოვა მშობლიური ხარაგაული და იგი დღეს, ოჯახთან ერთად, თბილისში ცხოვრობს. ბატონი ვარლამი თავისი ქალაქში გადმოსვლის მიზეზად შვილების სტუდენტობას ასახელებს, ამავდროულად, არ მალავს, რომ მას უკეთესი სამსახურის შოვნა სურდა. თუმცა ის, უახლოეს მომავალში, ხარაგაულში დაბრუნებასა და სოფლის მეურნეობაში ჩაბმას აპირებს.
მიგრირებული ხარაგაულელების ისტორიები ერთმანეთს ჰგავს ისე, როგორც სოფლებში მიტოვებული სახლები, ჩაკეტილი კარებით, დახავსებული ფანჯრებითა და უამრავი მოგონებით. ბარგებში ვერჩატეული და აქვე მიტოვებული მოგონებები აცოცხლებს უკაცო სახლებს.

ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარე, ინგა მაღრაძე, მიგრაციის პრობლემის კომპლექსურობაზე ამახვიებს ყურადღებას და საკრებულოს მიერ გატარებულ ღონისძიებებზე, ასევე – გადაჭრის გზებზე საუბრობს :
-„ ამ მეტად მტკივნეულ პრობლემას ბევრი ფაქტორი განაპირობებს. მათ შორის , გზის პრობლემა, უმუშევრობა, განათლების ხელმისაწვდომობა… სკოლების პრობლემის მოგვარების მიზნით, ჩვენ, განათლების სამინისტროსთან ერთად, უზრუნველვყოფთ მოსწავლეთა შორ მანძილზე ტრანსპორტირებას. რაიონიდან თანაბრად ხდება როგორც შიდა, ასევე – ქვეყნის გარეთ მიგრაციებიც, თუმცა, ყველაზე ხშირი, მაინც მეზობელ ქალაქებში გადასვლაა, უკეთესი გარემოს შექმნის მიზნით. საკრებულო ეტაპორბივად ცდილობს ამ პრობლემის დაძლევას.“

ნახევრადცარიელ შარაგზაზე მომავალი 16 წლის სალომე კი მოახლოებულ სტუდენტობაზე ფიქრობს, გარდაუვალ წასვლაზეც ქალაქში, თუმცა ზუსტად იცის, რომ იგი, თავისი ნანახ-ნასწავლ-განცდილით, მშობლიურ ხარაგაულს უნდა გამოადგეს.

ანა ურუშაძე

 ,,ფისტა ჩვენს ოჯახში” – „საქართველოს ფისტას ასოციაციამ“ ახალი პროექტი დაიწყო. პროექტის ფარგლებში, ქვეყნის მასშტაბით, ფისტას ნერგებს ასოციაცია უსასყიდლოდ გასცემს. დაინტერესებულ პირებს საშუალება ეძლევათ, ასოციაციის წევრები გახდნენ და, საქართველოს ტერიტორიაზე დასარგავად, ფისტას სამი ნერგი მიიღონ.

,,საქართველოს ფისტის ასოციაცია” 2016 წლის მაისში დაფუძნდა. ასოციაციის მიზანია, საქართველოში ფისტას კულტურის დანერგვის ხელშეწყობა და მოსახლეობისთვის მისი მრავალმხრივი უპირატესობის გაცნობა.

ფისტა ერთ–ერთი ყველაზე ძვირადღირებული კაკლოვანი მცენარეა. მთელი საქართველოს ტერიტორიაზე ხარობს და იძლევა ნაყოფს. თუმცა, პერსპექტიულია აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ ადგილებში. პირველი კაკლები, ჯიშის მიხედვით, 7-10 წლის ასაკში გამოაქვს ფისტას, სრულ მოსავლიანობას, დაახლოებით, 10-12 წლის ასაკში აღწევს. მოსავლიანობა ძირზე, საშუალოდ, 25-35 კგ–ს შეადგენს. ფისტა მოსავალს 300 წლის განმავლობაში იძლევა, თუმცა არის მცენარეები, რომლებიც 500 წლის ასაკშიც იძლევა მოსავალს.

„ფისტას ასოციაცია“ აღნიშნავს, რომ ისინი მუდმივად ახორციელებენ მონიტორინგს და, მცენარის მისაღებად, აუცილებელია სარეგისტრაციო ფორმის შევსება. სარეგისტრაციო ფორმის შევსების შემდეგ, ასოციაცია განიხილავს და გადაწყვეტს, ვისზე გასცეს ნერგი. პრიორიტეტი იმ რეგიონში მცხოვრებ განმცხადებლებს ენიჭებათ, სადაც ფისტას ნერგების ნაკლები რაოდენობაა დარგული
„ასოციაციის აკადემიური საბჭო დააკვირდება კულტურის განვითარებას საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში. მონიტორინგი საშუალებას მოგვცემს, რეალურად გავარკვიოთ, რა ტერიტორიებია ვარგისი ფისტას კულტურისათვის. პროექტი ხელს შეუწყობს ამ კულტურის გავრცელებასა და მოსახლეობაში ცნობადობის ამაღლებას,”– აღნიშნავენ ,,საქართველოს ფისტის ასოციაციაში”.

ფისტას ასოციაციაში მიიჩნევენ, რომ ამ პროდუქტის აღორძინება საქართველოში ძალიან მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ფისტა ერთ – ერთი ყველაზე ძვირადღირებული კაკალია. მისი ღირებულება, საერთაშორისო ბაზარზე, დიდად აღემატება ნიგვზის, თხილისა და სხვა კაკლოვნების ღირებულებას. ფისტას სხვა კაკლოვანებთან, მათ შორის, თხილთან ფარდობით, განსაკუთრებით მდგრადი ბაზარი აქვს.

„ფისტის წარმოებამ ქვეყანას მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მოგება შეიძლება მოუტანოს. გარდა ამისა, ეს კულტურა საუკეთესო ეროზიასაწინააღმდეგო მცენარეა. საქართველოში კი ამგვარი ტერიტორიები მრავლადაა. ამავდროულად, ფისტას გადამამუშავებელი ინფრასტრუქტურაც არ სჭირდება და არც განსაკუთრებულ მოვლას საჭიროებს.“

მათივე ინფორმაციით, ფისტა ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული კაკალია, რომელზეც, სხვადასხვა ქვეყნაში, მზარდი მოთხოვნაა. თბილისის სხვადასხვა სუპერმარკეტში 100-გრამიანი „ფისტაშკას“ ფასი 5.25 ლარიდან იწყება და 6.50 ლარამდეა.

„ფისტა ჩვენს ოჯახში“ სულ რამდენიმე თვეა მიმდინარეობს და პროექტში უკვე 4500 მეტი მსურველია დარეგისტრირებული. როგორც „ფისტას ასოციციაში“ ამბობენ, ამ დროის მანძილზე, გაცემულია 1500 ნერგი საქართველოს 70 მუნიციპალიტეტში და, მომავალში, კიდევ 10 000 ნერგის უფასოდ გადაცემა იგეგმება.

მარიამ ლეკიაშვილი

 შესაძლოა, რომ ტერმინები – ჰეტერო და ჰომოსექსუალი სოციალური გამოგონება იყოს, ხოლო მომავალში მათი გამოყენების საჭიროება გაქრეს, ამბობს „ბი-ბი-სის“ მიმომხილველი.
ჰეტეროსექსუალობის შესახებ წარმოდგენები, ასი წლის წინ, დღევანდელობასთან შედარებით, მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა.

1901 წლის დორლენდის სამედიცინო ლექსიკონში (Dorlands Medical Dictionary), ჰეტეროსექსუალობა განმარტებულია, როგორც „არანორმალური, ან გარყვნილი ლტოლვა საწინააღმდეგო სქესისადმი.“ ოცი წლის შემდეგ, 1923 წელს, მერიემ-ვებსტერის ლექსიკონში (Merriam-Webster Dictionary), ტერმინის მნიშვნელობა, შედარებით, შევიწროვებულია – „არაჯანსაღი სექსუალური ლტოლვა საპირისპირო სქესის ერთი ადამიანისადმი.“

ჰეტეროსექსუალობამ ის მნიშვნელობა, რომელიც, დღესდღეობით, ჩვენთვის არის ცნობილი, 1934 წელს მიიღო – „სექსუალური სურვილის გამომჟღავნება საპირისპირო სქესისადმი; ნორმალური სექსუალური ორიენტაცია.“

რამდენიმე წლის წინ, სოციალურ ქსელში ვიდეო გავრცელდა, სადაც ავტორი გამვლელებს ეკითხებოდა, ჰომოსექსუალობა თანდაყოლილია, თუ არა. პასუხები სხვადასხვაგვარი იყო, თუმცა ბევრმა მათგანმა აღნიშნა, რომ ჰომოსექსუალობა ბუნებრივი ფაქტორებისა და აღზრდის ნარევის შედეგია.

ამის შემდეგ, გაჟღერდა ექსპერიმენტის მთავარი კითხვა: „თქვენ როდის გადაწყვიტეთ. გამხდარიყავით ჰეტეროსექსუალი?“
რესპონდენტები, მიხვდნენ რა, რომ წინასწარგანწყობაში გამოიჭირეს, მალევე დაეთანხმნენ რეპორტიორის მოსაზრებას: როგორც ჩანს, ჰომოსექსუალური ორიენტაციით ისევე იბადებიან, როგორც – ჰეტეროსექსუალურით.

ჰომოსექსუალურ იდენტობაზე, როგორც სოციალურ კონსტრუქციაზე, არაერთი სამეცნიერო თუ პოპულარული ლიტერატურა დაიწერა. უკვე აღარავის უკვირს, რომ ჰომოსექსუალობის ცნება, კულტურაში, კაცობრიობის ისტორიის გარკვეულ მომენტში შევიდა. თუმცა, მცირედმა თუ იცის იმის შესახებ, რომ ტერმინ „ჰეტეროსექსუალობასთან“ დაკავშირებითაც მსგავსი რამ მოხდა.
ამისთვის საკმაოდ ბევრი მიზეზი არსებობს, რომელთა შორისაა ჰომოფობია და რელიგიური წინასწარგანწყობები. თუმცა, კითხვაზე, თუ რატომ არასდროს დავფიქრებულვართ ცნება „ჰეტეროსექსუალობის“ წარმომავლობაზე, პასუხი შემდგომში მდგომარეობს: ეს მოვლენა ნორმად აღიქმება. არ არსებობს აუცილებლობა, ეჭვი შეიტანო იმაში, რაც თავისთავად არსებობდა. მაგრამ, ჰეტეროსექსუალობა ყოველთვის როდი არსებობდა. უფრო მეტიც, არ გვაქვს იმის საფუძველი, რომ ეს ცნება კულტურაში სამუდამოდ დარჩება.

როცა ჰეტეროსექსუალობა არ იყო ნორმა
პირველი, რაც, თითქოსდა, ჰეტეროსექსუალობის ცნების ხელოვნურობას უარყოფს, რეპროდუქციის შესახებ არგუმენტია. თითქოს აშკარაა, რომ სექსუალური აქტი, საპირისპირო სქესთა შორის, კაცობრიობის მთელი ისტორიის მანძილზე არსებობდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჩვენი მოდგმა არსებობას შეწყვეტდა. მაგრამ, ასეთი არგუმენტი გულისხმობს, რომ ჰეტეროსექსუალობა იგივეა, რაც რეპროდუქციული აქტი. სინამდვილეში, ეს ასე არ არის.

„სექსს არ აქვს ისტორია, რადგან იგი ორგანიზმის ფუნქციაა“ – წერს მიჩიგანის უნივერსიტეტის გენდერის მკვლევარი, დევიდ ჰალპერინი. სექსუალობა კი, პირიქით, კულტურის პროდუქტია და ამიტომაც, მას ისტორია აქვს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სექსი მრავალი სახეობის არსებობისთვის დამახასიათებელი, განუყოფელი ნაწილია. იგი ბიოლოგიური ფუნქციაა. ის თუ, რას უწოდებენ სექსუალურ აქტს და რა კატეგორიებს გამოყოფენ მასში, ისტორიული მოვლენაა, რომელიც უნდა შეისწავლონ.
სექსუალური ინსტიქტები ცხოველთა მთელს სამყაროში არსებობს (და ეს არის სექსი). გარკვეულ მომენტში, ადამიანებმა მას განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭეს (აქ სექსუალური ორიენტაცია იგულისხმება). როცა ჩვენ ჰეტეროსექსუალობაზე ვსაუბრობთ, სწორედ ამ უკანასკნელს ვგულისხმობთ. „1868 წლისთვის არ არსებობდა არც ჰეტერო და არც ჰომოსექსუალობა“, ამბობს ჰანე ბლანკი, ავტორი კვლევისა „ჰეტეროსექსუალების გასაოცრად მოკლე ისტორია“.
ალბათ, ადამიანებს თავშიც არ მოსვლიათ, რომ ერთმანეთი სექსუალური სურვილებისა თუ ურთიერთობების მიხედვით დაეყოთ. რა თქმა უნდა, განირჩეოდა სექსუალური ქცევები და მათი ზოგიერთი სახე აკრძალულიც კი იყო, მაგრამ აქცენტი ყოველთვის აქტზე კეთდებოდა და არა ადამიანზე.

და მაინც, რა შეიცვალა? ენა.
1868 წელს უნგრელმა ჟურნალისტმა, კარლ მარია კერტბენიმ, სექსუალური გამოცდილების აღსაწერად, ოთხი ტერმინი გამოიგონა: ჰეტეროსექსუალი, ჰომოსექსუალი და კიდევ ორი, უკვე დავიწყებული ტერმინი, რომელიც მასტურბაციასა და ზოოფილიას აღწერს: „მონოსექსუალი“ და „ჰეტეროგენიტალი“.
თუმცა, ლიტერატურაში ტერმინი „ჰეტეროსექსუალი“, პირველად, 1880 წელს გამოჩნდა. 1889 წელს, ტერმინი „Psychopathia Sexualis“, სექსუალურ აშლილობათა დასახელების კატეგორიაში შეიტანეს. ამ კატეგორიის ინგლისური თარგმანი ა.შ.შ – ში მხოლოდ 1993 წელს გამოჩნდა. თითქმის ხუთასგვერდიან წიგნში ტერმინი „ჰეტეროსექსუალი“ მხოლოდ ოცდაოთხჯერ არის ნახსენები, ისიც – ინდექსის გარეშე. შესაძლოა, ამის მიზეზი ტრაქტატის ავტორის, ფსიქიატრ რიხარდ ფონ კრაფტ-ებინგის შეხედულებები გახდა. მას, უფრო მეტად, „პერვერსიები“ აინტერესებდა, ვიდრე „ნორმალური“ სექსუალური ლტოლვა.
აღსანიშნავია, რომ ტერმინი „ნორმალურით“, ისტორიის განმავლობაში, არაეთხელ ბოროტად მანიპულირებდნენ. თუ ამ ლოგიკას გავყვებით, უნდა ითქვას, რომ, თავის დროზე, მონათმფლობელობაც და სამყაროს გეოცენტრული მოდელიც „ნორმალურად“ აღიქმებოდა.

წყარო: bbc.com

ვიკა შაუთიძე